VERRASSINGSEXCURSIE: EENTJE VOOR DE LIJST (DER LIJSTEN)!
MINIBUSEXCURSIE, ZONDAG 13 SEPTEMBER 2026
Voor het eerst na de 'zomerstop' zat er eens een excursie niet vol. Dat is altijd jammer, maar bij deze excursie zullen twijfelaars zich achteraf misschien toch achter de oren krabben. Wat mij betreft staat deze editie hoog op het lijstje van meest geslaagde verrassingsexcursies tot nu toe en had deze dus 'een volle bak' verdiend.
Nog even kort het idee van zo'n dag: we spreken af op een ontmoetingspunt en ik bepaal op basis van de actuele (weers)omstandigheden, ervaring en recente waarnemingen waar we naar toe gaan. Ditmaal viel de keuze op de Friese Waddenkust vanaf pakweg Sexbierum oostwaarts. Niet alleen zou het daar de hele dag droog blijven, ook werden er in de laatste dagen leuke doortrekkers gezien én viel het getij bij Westhoek qua tijdstip precies goed. Het was derhalve een makkelijke keuze.
Idealiter zou je een excursie enigszins moeten opbouwen, ware het niet dat je dat in de natuur vaak niet kon sturen. Ook nu kon dat imaginaire draaiboek meteen de kast in, want het hoogtepunt van de dag overkwam ons op min of meer de eerste stopplek.
Ik ben helemaal niet van lijstjes. Ik weet niet hoeveel soorten ik in Nederland heb gezien en al helemaal niet waar de teller in Europa of in de wereld op staat. Sterker nog: van sommige niet heel aansprekende buitenlandse soorten weet ik eigenlijk niet eens meer of ik die nu wel of niet ooit heb gezien. Er is echter een lijstje, dat overigens niet fysiek en slechts in mijn hoofd bestaat, dat ik wel haarscherp voor de bril heb. Het enige lijstje dat voor mij echt waarde heeft: de Nederlandse zelfontdeklijst! Iedereen met tijd en een auto kan in korte tijd een lange Nederlandse vogellijst bij elkaar twitchen, maar voor een zelfontdeklijst ben je op jezelf en je eigen inschattingsvermogen en capaciteiten aangewezen. Die lijst vult zich daarmee natuurlijk veel langzamer dan je levenslijst (want samen zie jee nu eenmaal meer), maar als je weer eens een soort kunt toevoegen, geeft dat wel ontzettend veel voldoening.
En tijdens deze excursie was dat het geval, en dat was alweer een tijdje geleden. Het betrof weliswaar een soort die er wel een beetje aan zat te komen, maar dan moet het nog wel even gebeuren. De deelnemers en ik zagen de vogel overigens allen tegelijk, want hij was nogal moeilijk te missen...
De eerste stop voor 'de ontdekking' was bij een binnendijks plasje waar de afgelopen dagen af en toe een Terkruiter was gezien. Steeds werd deze (zonder opzet) verjaagd door een man die op het oog nogal doelloos door het veld sjokte en ook nu liep deze zelfde persoon weer rond. We zagen nog net wat groepen vogels opvliegen en troffen derhalve geen Terekruiter meer aan. Wel liepen er nog kortstondig een Kleine strandloper en twee Zwarte ruiters totdat het ook voor hen te heet onder de voeten werd.
We besloten richting Westhoek te rijden, aangezien het water door een combinatie van hoog tij en aanlandige wind zeer snel op leek te komen. We volgden de dijk, passeerden een los struikje en daar bovenin zat 'ie doodleuk. Van een metertje of tien afstand keek ons recht aan. Wij schrokken, de vogel schrok en voor de camera konden pakken om het memorabele moment te vereeuwigen (het zouden wereldfoto's zijn geweest) vloog de jonge GRIJZE WOUW, want daar ging het om, het achterliggende veld in. Snel sprongen we uit de auto, maar evensnel vloog de vogel weer op en verdween westwaarts. Ternauwernood kon ik wat bewijsplaatjes schieten, maar natuurlijk wilden we de vogel graag terugvinden. Dat lukte gelukkig vlot, maar inmiddels zat 'ie wel een stuk verder het land in en op de grond. Ik meldde de vogel in de lokale appgroep, we verplaatsten nog wat en vervolgens konden we, kort daarna samen met de eerste toegesnelde vogelaars, lang genieten van deze prachtige, kleine roofvogel. Toen deze na een half uur weer opvloog en verplaatste, geloofden wij het wel en vervolgden we, opgetogen door deze heel fijne vondst en prachtige start van de dag, onze weg.
Grijze wouwen waren tot een jaar of tien geleden een echte zeldzaamheid (tot 2000 waren er maar twee gevallen in Nederland), maar vanaf pakweg 2015 schoot het aantal waarnemingen van deze van oorsprong Afrikaanse roofvogel omhoog en schuift ook het broedgebied noordwaarts op. Tegenwoordig staat Grijze wouw als 'schaars' te boek, maar het was mij, ondanks de vele uren buiten, nog niet gelukt om er zelf een te vinden. Tot nu, dus: een hele mooie toevoeging aan 'de lijst der lijsten'!
Het gevolg van dit onvoorziene maar zeer welkome oponthoud was wel dat we inderdaad te laat waren voor het opkomende water bij Westhoek. Een blik over de dijk leerde dat het water al tot aan het riet stond en er geen droog stukje meer over was voor de steltlopers. Dat betekent dat ze binnendijks op de akkers rusten, maar daar zijn ze doorgaans lastig te vinden en nog lastiger te checken. Doorgaans, gelukkig, want wij troffen een uitzondering: een veld tjokvol steltlopers in allerlei kleden. Zilverplevieren, Bonte strandlopers, Krombekstrandlopers, Bontbekplevieren, Kleine strandlopers, Kanoeten, Rosse grutto's: alle op korte afstand en in wisselende samenstelling. Dit laatste vooral omdat er regelmatig paniek was door langsvliegende roofvogels. Een jonge Slechtvalk nam de grootste hap uit de portie paniek, want bleef langdurig op hetzelfde veld als de steltlopers zitten en zorgde meermaals voor grootschalige verplaatsing van de groepen. Dat maakte het er voor ons alleen maar spectaculairder op!
Ook de verwilderde groep Duitse Sneeuwganzen bleek, na in augustus nog onvindbaar te zijn geweest, ineens weer aanwezig. Niet telbaar voor lijstjes, maar toch leuk. Ze komen elke nazomer op dezelfde vierkante meters nabij Koehool terug.
Bij Zwarte haan was het (uiteraard) ook flink hoog water. Toch was het de moeite van het checken waard. Niet alleen de duizenden Bergeenden en Kluten zijn indrukwekkend, ook de vele Torenvalken langs de dijk (waren waarschijnlijk de voor hoog water vluchtende muizen aan het opwachten) waren ongekend. Een verre Zeearend zat op een paal aan de rand van de kwelder.
De volgende uurtjes spendeerden middels verschillende stops langs de buitendijkse gebieden. Het is er in deze tijd van het jaar enorm vogelrijk, vooral met steltlopers en roofvogels. Qua stelten zagen we niet per se veel nieuwe of zeldzame dingen, maar aantallen en de kans dat je altijd wel 'die ene' zou kunnen vinden (welke soort dat ook moge zijn) maakt het gewoon leuk en spannend en raakt de essentie van onze mooie hobby. Qua roofvogels waren vooral Zeearend, Visarend, Smelleken, Blauwe kiekendieven en meerdere Slechtvalken erg leuk, naast natuurlijk de vele, vele Buizerds, Torenvalken en Bruine kiekendieven en enkele Sperwers.
Maar de soort die je altijd weer blij maakt en waarvan we er de komende winter hopelijk nog veel gaan zien (er hebben er veel gebroed en er komen vast ook exemplaren uit het noorden bij), is de Velduil! We zagen er deze middag zeker drie jagen, soms schitterend dichtbij en regelmatig lastig gevallen door Torenvalken. Heel, heel fijn!
We eindigden de tocht oostwaarts in de Ezumakeeg, waar het de afgelopen weken echt geweldig toeven is. Er zitten vele vogels en de samenstelling wisselt regelmatig. Het halfuur dat wij er waren deed geen recht aan de plek, maar we hadden al een lange dag achter de rug en we zaten al ruim in de extra tijd. Maar die werd nog wel ten volste benut, met o.a. 4 Grauwe franjepoten, 2 Witvleugelsterns (wel achterin, dus wat lastig te zien), 5 Zwarte sterns, 4 Zeearenden, 12 Reuzensterns, 6 Pontische meeuwen en bakken Kemphanen, Kleine strandlopers, Krombekstrandlopers en andere algemenere soorten. Een schitterende afsluiting van een dag om in te lijsten!
Opmerkingen